Tháng 4/2026, tôi đứng trong một căn phòng họp ở Viêng Chăn và nhìn thấy toàn bộ hệ thống bán hàng mình đã dạy 13 năm — in ra, dán kín bốn bức tường, bằng chữ đen trên nền trắng. Người dán những tờ giấy đó không phải là tôi. Đó là Nguyễn Đình Kiên — người 16 năm trước từ Diễn Châu, Nghệ An sang đây với một chiếc xe máy cũ và không có gì thêm. Câu chuyện của anh không phải câu chuyện về thành công. Đó là câu chuyện về một người biết mình đang xây cái gì — và không dừng lại giữa chừng.
Nắng tháng Tư Lào không giống nắng Hà Nội.
Nó đổ thẳng xuống mặt sân kho — thứ nắng vàng đặc quánh của Đông Dương mùa khô, cái thứ nắng mà người miền Trung sang đây lần đầu sẽ nhận ra ngay vì nắng Viêng Chăn và nắng Diễn Châu có cùng một góc nghiêng, cùng một màu nung đỏ mặt người buổi trưa. Bên ngoài, mấy chiếc xe tải đang bốc hàng — những khối đệm bọc nilon trắng chồng lên nhau, to bằng cái tủ, được mấy người bốc xếp đẩy dần vào bên trong kho bằng những bước chân chắc. Tiếng bánh xe kéo hàng lăn trên sàn bê tông phát ra âm thanh rè rè đều đặn, xen vào đó là tiếng người Lào nói với nhau — một thứ ngôn ngữ mềm và tròn, nghe không hiểu nhưng nghe ra nhịp điệu quen thuộc của người đang làm việc thật sự.
Bên trong, mùi gỗ. Không phải mùi gỗ cũ ẩm của nhà kho mốc — mà là mùi nhựa thông nhẹ của kệ trưng bày mới làm, quyện với mùi vải bọc đệm mới mở kiện, và thoáng phía dưới là mùi bê tông của sàn nhà vừa đổ chưa đủ tuổi. Tôi đứng trong căn phòng họp trên tầng hai của toà nhà hai tầng mới xây, nhìn qua cửa sổ xuống sân kho mênh mông bên dưới — cỡ mấy sân bóng đá ghép lại, phủ mái tôn dài — và trên ba bức tường quanh tôi, những tờ giấy khổ A0 dán kín từ tầm mắt lên đến trần nhà, chữ đen trên nền trắng, sơ đồ mũi tên và vòng tròn.
Tôi đọc. Rồi tôi đứng im.
Đây là [[SSS – Sales Success System]] của tôi — toàn bộ hệ thống bán hàng tôi đã dạy 13 năm, được in ra, dán lên tường một kho nội thất ở thủ đô nước Lào. Ngay bên cạnh là tấm [[Hồ sơ khách hàng vòng tròn quyền lực]] — ba phần của vòng tròn Việc cần làm, Nỗi đau, Mong muốn — to đến mức người đứng đầu kia phòng vẫn đọc được từng chữ. Góc tường có một cái bảng trắng, bên cạnh là bút dạ còn chưa đậy nắp. Mực còn ướt.
Người đứng sau tôi, giải thích bằng giọng nhẹ và chắc, là Nguyễn Đình Kiên — người mà cộng đồng người Việt ở Viêng Chăn gọi là Kiên Lào; người đứng vào chỗ đó mười sáu năm trước với đúng một chiếc xe máy cũ và mấy nồi xoong chất phía sau.
“Mỗi tuần em họp với anh em nhân viên. Em giảng bài bằng tiếng Lào. Em vẽ vòng tròn, em giảng Hồ sơ khách hàng, em giảng từng bước SSS — hết bằng tiếng Lào.”
Tôi đã đứng trên sân khấu đào tạo hơn 15.000 doanh nhân Việt qua 13 năm. Tôi quen với việc nhìn học viên ngồi nhìn mình. Nhưng khoảnh khắc đứng trong căn phòng đó, nghe Kiên nói câu ấy, tôi không còn cảm thấy mình là thầy của anh nữa. Tôi chỉ cảm thấy — và đây là cảm giác không nhiều thầy có được — rằng mình vừa nhìn thấy một người học trò đã đi xa hơn mình tưởng. Kiến thức chưa giảng lại được cho người khác bằng ngôn ngữ khác là kiến thức vẫn đang ngủ trong đầu bạn. Kiên đang giảng SSS bằng tiếng Lào — cho người Lào. Đó không phải truyền đạt. Đó là chuyển hoá.
Đó là cái điều mà tôi cảm thấy rất tự hào về người học viên này.
Mười sáu năm trước, buổi sáng đầu tiên ở Viêng Chăn
Có một chi tiết tôi hay nhớ mỗi khi nghĩ đến Kiên — không phải kho hàng 10.000m², không phải đoàn cảnh sát dẫn đường, mà là hình ảnh một cậu thanh niên vừa học xong cấp ba, theo bố mẹ sang Lào, và buổi sáng đầu tiên chạy xe ra đường.
Không vốn. Không kinh nghiệm buôn bán. Không biết tiếng Lào. Không quen ai. Không biết thị trường này cần gì.
Kiên đi bán hàng rong. Xoong nồi bát đĩa — hàng thiết yếu mà bà con người Việt làm ăn tại Lào vẫn cần mỗi ngày. Anh len lỏi qua từng con ngõ của Viêng Chăn buổi sáng sớm, tiếng máy xe cũ nổ lóc cóc trên đường nhựa còn ướt sương, mấy cái nồi buộc sau xe va nhau leng keng mỗi khi qua ổ gà. Gõ cửa. Chào hàng. Ghi nợ. Ngày hôm sau quay lại thu tiền. Tuần này qua tuần khác.
Không ai mời anh đến. Không ai trao cho anh cơ hội.
Anh cùng quê Diễn Châu, Nghệ An với người anh trai — Nguyễn Thế Hoàng, mà cộng đồng người Việt tại đây gọi là Hoàng Lào — người đã sang trước bốn năm, đã ở lại hơn hai mươi năm tính đến nay. Hai anh em. Hai cái tên gắn vào hai chữ “Lào” như huy hiệu của những người đã quyết định mảnh đất này là nhà thứ hai của mình — không phải tạm trú, không phải ghé qua, mà là nhà.
Bán hàng rong không phải là điểm đến. Nó là trường đại học — không có bằng tốt nghiệp, không có giáo trình, không có ai chấm điểm, chỉ có những buổi sáng bạn xuất hiện và những buổi chiều bạn tính xem hôm nay được bao nhiêu. Dần dần, qua tiếp xúc với bà con người Việt kinh doanh tại Lào, Kiên nhìn ra một khoảng trống thị trường lớn hơn nhiều những chiếc xoong nồi: đệm ngủ, nội thất, hàng gia dụng chất lượng mà người ta cần nhưng chưa có ai phục vụ tốt.
Kho nhỏ. Rồi kho lớn hơn. Rồi bắt đầu bán buôn cho các tiệm nhỏ.
Và rồi đến cái phần mà không sách kinh doanh nào viết đủ đau.
Bảy năm và những cái cửa không ai mở ra
Giai đoạn 2010 đến 2017, Kiên bán chịu cho khách. Phần lớn là bà con người Việt làm ăn tại Lào — những người anh quen mặt, quen tên, có khi từng ăn cơm cùng nhau. Tổng cộng hàng chục tỷ đồng bị chiếm dụng vốn. Không ít người bỏ trốn sau khi lấy hàng. Có người hứa tuần sau trả rồi biến mất. Có người đổi số điện thoại, đổi chỗ ở.
“Ngày ấy, tôi phải một mình chạy xe máy, rong ruổi khắp các ngõ ngách để thu từng đồng nợ,” Kiên kể, giọng không có gì là cay đắng, chỉ là nhớ lại, như người kể lại một thời tiết của mùa cũ. “Có hôm cả ngày chỉ được vài trăm nghìn, nhưng nhờ vậy mà kiên trì.”
Có những buổi sáng anh dậy sớm, chạy xe đến nhà người nợ, gõ cửa lần thứ năm. Biết rằng họ ở trong nhà — ánh đèn thấp thoáng trong kẽ cửa, tiếng tivi nghe loáng thoáng từ bên trong. Gõ. Chờ. Không ai ra. Gõ lần nữa. Tiếng tivi vẫn chạy. Vẫn không ai ra. Rồi anh quay xe đi — mang theo cái nợ vẫn còn đó và cái cảm giác nặng ở bụng mà không có tên gọi nào diễn tả đủ. Không phải tức. Không phải buồn. Mà là thứ ở giữa — cái cảm giác của người hiểu rằng mình đã tin nhầm nhưng không có cách nào lấy lại cái đã mất.
Cái sợ nhất không phải là thiếu tiền. Cái sợ nhất là nhìn vào mặt người ta — người đã ăn cơm nhà mình, đã được tin tưởng — mà thấy họ tránh mắt.
Doanh nghiệp đứng bên bờ vực vỡ nợ nhiều lần. Kiên không kể với ai. Anh cúi đầu, đạp xe, và tự hỏi mình đang làm gì sai.
Cái sai không phải ở chỗ anh chăm chỉ hay không chăm chỉ. Cái sai là anh xây doanh nghiệp trên nền cảm tính — tin người vì quen mặt, bán chịu vì không nỡ từ chối, thu nợ bằng lòng tốt cá nhân thay vì bằng hệ thống. Một cây mọc không có rễ ăn sâu thì gió đầu tiên cũng bật gốc — dù thân cây trông bề ngoài vẫn xanh. Một doanh nghiệp chạy được bằng lòng tốt của chủ thì cũng sẽ ngã khi lòng tốt đó gặp người không xứng đáng.
Câu trả lời đến từ một hướng anh không ngờ: về Việt Nam học.
Không phải vì thiếu thầy trên đất Lào. Không phải vì thiếu doanh nhân nước ngoài giỏi để noi gương. Kiên chọn về học PTL vì một lý do đơn giản và cụ thể — anh cần người hiểu bối cảnh của mình. Người hiểu tại sao người Việt kinh doanh ở nước ngoài lại bán chịu cho bà con. Người hiểu cái nỗi đau đặc thù của người xa quê không dám từ chối cùng giống nòi. Người hiểu rằng vấn đề không phải ở chỗ anh thiếu chăm chỉ — mà ở chỗ anh thiếu kiến trúc.
Cái cây phải đâm rễ sâu hơn khi mọc trên đất khách
Có một câu tôi hay nói với các doanh nhân Việt đang kinh doanh tại nước ngoài: cái cây mọc trên đất khách phải đâm rễ sâu hơn cây mọc ở vườn nhà. Bởi vì không có bộ rễ ăn sâu vào đất bản địa — vào mối quan hệ, vào văn hoá, vào niềm tin của người địa phương — thì gió đầu tiên cũng đủ nhổ bật.
Nhưng rễ không chỉ là quan hệ xã hội. Rễ sâu nhất là tư duy hệ thống.
Phần lớn người Việt kinh doanh ở nước ngoài vẫn bán bằng cảm tính. Bán vì quen biết. Bán vì nghĩ khách sẽ trả. Bán vì sợ mất mối. Không có quy trình rõ ràng để xác định đúng khách, không có công cụ để hiểu nỗi đau thực sự của khách, không có hệ thống thu hồi công nợ. Không phải họ thiếu chăm chỉ. Không phải họ thiếu thông minh. Họ thiếu kiến trúc. Và Kiên đã trả giá cho điều đó bằng bảy năm.
Điều làm Kiên khác biệt sau khi học [[SSS – Sales Success System]] không phải là anh ngừng tin người. Mà là anh xây được hệ thống để không cần dựa vào niềm tin mù quáng nữa.
[[Hồ sơ khách hàng vòng tròn quyền lực]] được lập đầy đủ — Việc làm, Nỗi đau, Mong muốn của từng phân khúc đại lý được ghi chép rõ ràng, không phụ thuộc vào việc Kiên có mặt hay không. Quy trình bán buôn có điều khoản thanh toán minh bạch. Đội nhóm hơn 100 nhân viên người Lào có quy trình đào tạo chuẩn. Anh học Eagle Camp rồi Eagle Club — nhóm học viên thân nhất, được tôi coach cá nhân theo kiểu một-một. Rồi tháng 12/2025 — khi Sengvilay đã có kho 10.000m² và hơn 1.000 đại lý — Kiên vẫn bay về Hà Nội học [[IPS – Internet Power System]], khoá 15.
Tôi hỏi: “Kiên đã có quy mô như vậy rồi, sao vẫn đi học?”
Anh ngồi yên một giây — cái khoảnh khắc yên lặng của người cân nhắc không phải vì không biết trả lời, mà vì muốn nói đúng.
“Không có khổ đau thì làm sao biết hạnh phúc, không có khó khăn thì sẽ không trân quý thành công. Thầy ơi, em học không phải vì em yếu — em học vì em muốn đi xa hơn.”
Đó là câu trả lời của người làm chủ thực sự. Không phải người đang cần cứu vớt. Mà người đang chạy và muốn chạy nhanh hơn — như người leo núi biết rằng khi đã đứng trên đỉnh này, đỉnh tiếp theo đã hiện ra.
Tôi hỏi anh: vì sao bài học Phạm Thành Long lại dán lên tường? Không sợ bị sao chép?
Kiên cười — cái cười của người đã nghĩ qua câu này từ lâu.
“Ai sao chép được thì tốt cho họ. Em sao chép thì không đủ. Em phải hiểu. Phải giảng lại được. Giảng lại được rồi mới thực sự của mình.”
Đêm vào thành phố — còi hú và đèn sáng phía trước
Tháng 4/2026. Đoàn caravan của chúng tôi — 43 người, đủ loại xe — đi từ Hà Nội qua cửa khẩu Cầu Treo sang Lào. Đây là phần thưởng cho 20 người referral cao nhất [[YES Summit]] 1 — sự kiện online tháng 3/2026 với hơn 70.000 người đăng ký. Tôi đã hứa: ai dẫn được nhiều người học nhất, tôi đích thân dẫn đi Lào 10 ngày 5 sao. Và tôi giữ lời.
Điều tôi không lường trước là điều xảy ra ngay khi đoàn xe qua cửa khẩu.
Một đội cảnh sát quốc gia Lào đứng sẵn bên đường, đèn hiệu chớp xanh đỏ, ra hiệu đoàn xe chúng tôi nhập vào sau họ. Không phải hướng dẫn viên cầm cờ. Không phải nhân viên lễ tân khách sạn đứng vẫy. Dẫn đường ô tô cảnh sát quốc gia, còi hú, đèn sáng, suốt đoạn đường từ cửa khẩu về đến cửa ngõ thủ đô — như thể chúng tôi là phái đoàn ngoại giao vừa đến.
Tối hôm đó, khi đoàn xe vào trung tâm Viêng Chăn, lại thêm đội cảnh sát giao thông thành phố ra dẫn đoàn bằng mô tô qua từng con phố. Đèn xanh đèn đỏ nhấp nháy phía trước. Tiếng còi mở đường trong đêm thủ đô. Hai bên vỉa hè, ánh đèn đường vàng soi bóng những người đi bộ dừng lại nhìn đoàn xe lạ — những chiếc xe biển Việt Nam nối đuôi nhau trên phố Lào, trong tiếng còi dẫn đường của cảnh sát địa phương.
Tôi ngồi trong xe, nhìn qua kính chắn gió, và nghĩ đến một người — người đã ở mảnh đất này 16 năm, bắt đầu bằng một chiếc xe máy cũ và mấy nồi xoong leng keng phía sau.
Cái ảnh hưởng đó không mua được. Không xin được. Chỉ tích luỹ được — qua từng năm sống thật, làm thật, trả ơn thật với mảnh đất đang nuôi mình.
Thực ra đó không phải lần đầu tiên tôi đến Viêng Chăn thăm Kiên. Ba năm trước, tháng 4/2023, tôi đã đến — cũng dịp Tết Bunpimay, cũng đúng mùa nắng này, cũng được cảnh sát giao thông dẫn đường. Lần đó tôi đi mô tô. Tôi nhìn thấy kho, nhìn thấy hệ thống, nhìn thấy cách anh em Kiên-Hoàng vận hành — nhưng lần đó tôi chưa biết được anh em mạnh đến cỡ nào. Ba năm sau quay lại, 43 người đi cùng, đoàn xe dài, và cảnh sát dẫn đường — tôi mới hiểu hết những gì đã mọc lên trong ba năm đó.
Bữa sáng không ai phải hỏi gì
Chuyến đi 10 ngày đó, hai anh em Kiên và Hoàng tổ chức cho cả đoàn từ đầu đến cuối — dù không phải dân làm du lịch.
Khách sạn được chọn theo từng tỉnh dừng chân, phù hợp với đoàn vừa có doanh nhân vừa có gia đình: phòng sạch, chỗ đỗ xe an toàn. Thực đơn được lên từ trước, cân đối giữa món Lào đặc trưng và món Việt cho người không quen vị bản địa. Lịch trình từng ngày rõ ràng: giờ khởi hành, giờ tham quan, giờ tự do. Và đúng vào dịp Tết Bunpimay — Tết té nước Lào — đoàn được dẫn đi chơi khắp các điểm lễ hội: chùa lớn ở Viêng Chăn, phố xá người đổ ra đường xối nước lên nhau, những nghi lễ buộc chỉ cổ tay cầu may mà người Lào thực hiện với nét mặt thành kính như hơi thở.
Tôi nhớ một buổi sáng — khoảng ngày thứ ba của chuyến đi — đoàn chúng tôi thức dậy ra bàn ăn sáng đã thấy mọi thứ bày sẵn. Không ai phải hỏi ăn gì, ăn ở đâu, mấy giờ. Bàn đã có cơm, có canh, có món Lào đặc trưng và cả món Việt cho ai không quen khẩu vị. Mùi cơm nóng bốc lên trong không khí buổi sáng còn mát. Và Kiên đã ngồi ở đó từ trước — không phải vì bổn phận, mà vì anh muốn nhìn từng người trong đoàn ăn sáng thoải mái.
Khi người ta đang đi chơi mà không phải lo lắng một điều gì — đó không phải là tiện nghi. Đó là sự chăm sóc. Hai thứ đó trông giống nhau nhưng người nhận cảm nhận được ngay sự khác biệt: tiện nghi thì mua được, chăm sóc thì không.
Có người trong đoàn lần đầu trong đời được dội nước lên đầu giữa đường phố một thủ đô và cười như trẻ con. Có người nói với tôi nhỏ thôi: “Anh ơi, em không nghĩ người Việt mình ở nước ngoài lại làm được như vậy.” Tôi không trả lời ngay. Sau đó tôi mới nghĩ ra câu trả lời — người Việt ở nước ngoài làm được nhiều hơn bạn nghĩ. Chỉ là bạn chưa gặp đúng người.
Ngày cuối, không ai phàn nàn một câu. Không một người trong 43 người.
Cửa ngõ thủ đô và những mảnh đất hai bên đường
Buổi sáng trước ngày đoàn về, Kiên ngồi cạnh tôi trong xe đi một vòng quanh cửa ngõ thành phố.
Anh chỉ tay ra cửa kính: “Đất của em đó thầy. Đất kia là của anh Hoàng.”
Bên đường, những dự án phân lô bán nền có đường nhựa rộng rãi, cây xanh trồng thẳng hàng, biển chỉ dẫn rõ ràng — thứ mà nhiều dự án phân lô bán nền ở Việt Nam còn đang loay hoay chưa làm được. Hoàng — người anh đã sống ở đây hơn hai mươi năm, sang Lào trước Kiên bốn năm — đã cùng em xây những ô đất đó theo cách bài bản: đầu tư hạ tầng trước, bán sau; không bán xong rồi để người mua tự lo đường vào.
Tôi nhìn ra cửa kính và cố hình dung một cậu thanh niên Diễn Châu ngồi phía sau xe máy cũ cách đây mười sáu năm — khi những mảnh đất này có thể chỉ là bờ ruộng hoang hoặc đất trống ven đường — và cậu ấy không biết, không thể biết, rằng một ngày nào đó mình sẽ ngồi trên xe ô tô đời mới, chỉ tay ra cửa sổ và nói “đất của em”.
Hành trình người Việt kinh doanh ở nước ngoài không đi theo đường thẳng. Nó vòng. Nó chệch. Có đoạn leo được. Có đoạn trượt. Cái làm cho người ta tiếp tục không phải bản đồ — vì không ai có bản đồ. Cái làm cho người ta tiếp tục là câu trả lời cho câu hỏi: mình đang kiên trì vì cái gì?
Kiên có câu trả lời của mình. Câu trả lời ấy không có trong sách kinh doanh nào tôi từng đọc. Anh nói nó bằng giọng nhẹ, như đang kể chuyện thời tiết:
“Chúng ta sinh ra trên đất Lào, có được thành công hôm nay là nhờ sự cưu mang, tạo điều kiện của người dân Lào. Vì thế, tôi luôn muốn tri ân và báo đáp lại đất nước này.”
Người ta đi xa thì cõng theo quê. Nhưng quê không phải mảnh đất sau lưng — quê là cái cách mình đối xử với mảnh đất đang đứng.
Kiên đang xây BNI Lotus Chapter Lào với vai trò Tổng thư ký. Anh sáng lập BNI Luna Chapter NK1 tại Hà Nội 6, ra mắt tháng 12/2025, kết nối doanh nhân hai chiều giữa Lào và Việt Nam. Anh là thành viên AVILA — Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Lào. Những tổ chức đó không phải danh hiệu. Chúng là những rễ cây anh đang trồng xuống đất — rễ không mang lại bóng mát ngay, nhưng sẽ giữ cây đứng vững khi mưa lớn.
Sengvilay và mục tiêu viết trên tờ đăng ký học
Nếu bạn muốn hiểu Sengvilay Furniture Group hôm nay là gì, có thể nhìn vào những con số: tổng kho gần 10.000m², hai showroom tổng cộng 3.000m², hơn 1.000 đại lý và cửa hàng trải khắp Lào, hơn 500 khách là người Việt kinh doanh tại Lào, hơn 100 nhân viên người Lào. Phân phối độc quyền năm thương hiệu: KIVINA chăn ga gối đệm, Sarina và Lotus và Tulip đệm Thái Lan, Modern Furniture bàn ghế nhựa. Ba pháp nhân đăng ký kinh doanh.
Những con số đó đủ để hình dung quy mô.
Nhưng con số tôi muốn kể là con số Kiên tự viết tay vào tờ hồ sơ đăng ký học IPS 15, tháng 12/2025, khi Sengvilay đã có đủ tất cả những thứ trên rồi. Mục tiêu 2026, viết tay: doanh thu Sengvilay 100 tỷ đồng; hệ thống kinh doanh online tại Lào 100 tỷ đồng; hệ thống đào tạo doanh nghiệp theo mô hình IPS 20 tỷ đồng; đội nhóm marketing và sales 100 người; khát vọng dài hạn — hỗ trợ 20.000 chủ doanh nghiệp.
Người ngồi trong lớp học đó không phải người khởi nghiệp đang cần vốn. Đó là CEO của một tập đoàn phân phối nội thất đang muốn xây thêm một đế chế thứ hai.
Có một thứ tôi nhận ra sau nhiều năm dạy doanh nhân: người ta ngừng học không phải khi họ đã biết đủ. Người ta ngừng học khi họ không còn thấy phía trước có gì để đi tới. Kiên chưa bao giờ ngừng thấy phía trước. Không phải vì anh trẻ. Không phải vì anh đang thiếu. Mà vì anh biết rõ mình muốn đi đến đâu — và biết rõ con đường đến đó không phải con đường anh đã biết.
Đầu năm 2026, người phụ nữ đứng sau Sengvilay sinh thêm con gái. Một gia đình đang lớn trên mảnh đất người ta đã gọi là nhà từ mười sáu năm trước. Cái lý do để tiếp tục không bao giờ hết — nó cứ mới thêm.
Tháng 4/2026, khi đứng trong xưởng nhìn ra sân kho buổi sáng, tôi hỏi Kiên một câu thẳng: “Bây giờ Kiên có sợ gì không?”
Anh im một chút. Rồi: “Sợ không kịp. Sợ mình chậm hơn tốc độ thay đổi.”
Đó không phải câu trả lời của người đang lo bị phá sản. Đó là câu trả lời của người đang đứng trên đỉnh một ngọn dốc và đã nhìn thấy đỉnh dốc tiếp theo. Người Việt kinh doanh ở nước ngoài thường sợ rủi ro bên ngoài — rủi ro tỷ giá, rủi ro chính sách, rủi ro quan hệ. Kiên sợ rủi ro bên trong: bản thân không theo kịp tốc độ mà anh muốn đi.
“Hãy làm ngay cả khi bạn chưa biết,” anh hay nói với những người Việt trẻ mới sang Lào muốn kinh doanh. “Vì nếu chờ biết hết rồi mới làm thì không bao giờ bắt đầu.”
Buổi sáng tiễn đoàn
Ngày cuối, khi đoàn caravan chuẩn bị lên đường về Hà Nội, Kiên đứng ở cổng kho.
Nắng tháng Tư Lào đã lên cao. Mùi đất khô sau một đêm không mưa. Tiếng động cơ xe ô tô nổ lần lượt trên sân kho, khói xả mỏng bay trong nắng rồi tan ra. Kiên bắt tay từng người trong đoàn — 43 cái bắt tay — không vội, không qua quýt, nhìn thẳng vào mắt từng người. Tay anh nắm tay người kia, không buông vội, như thể anh muốn người đó nhớ đây không phải cái bắt tay lịch sự.
Tôi đứng nhìn anh làm điều đó và nghĩ: đây không phải nghi lễ xã giao. Đây là cách một người đối xử với khách — khách đến nhà anh, ăn cơm nhà anh, ngủ khách sạn anh lo, đi chơi anh dẫn — và anh muốn họ ra về biết rằng mình đã được đón tiếp thật.
Cái nhà to không bằng cái hệ thống chạy được khi mình không có mặt. Nhưng cái hệ thống chạy tốt cũng không bằng cái lòng người dành cho nhau — thứ không viết được vào quy trình, không đo được bằng chỉ tiêu.
Kiên có cả hai.
Khi đoàn xe lăn bánh ra cổng, tôi nhìn lại qua cửa kính — anh vẫn đứng đó, tay vẫy, cho đến khi xe khuất qua cổng. Tôi ngồi yên một lúc trong xe, nhìn ra đường Viêng Chăn buổi sáng đang bắt đầu đông lên. Những chiếc Honda Cub của người Lào chạy nhẹ nhàng trên mặt nhựa đã ấm trong nắng sáng — cái thứ nắng quen thuộc mà người Nghệ An sang đây sẽ nhận ra ngay từ ngày đầu, vì nắng Viêng Chăn và nắng Diễn Châu có cùng một góc đổ, cùng một màu vàng đặc biệt của vùng đất nhiều nắng nhiều gió.
Tôi nghĩ đến cậu thanh niên Diễn Châu mười sáu năm trước cũng đã đi trên những con đường này — nhưng với hàng xoong nồi chất sau xe máy cũ, và không biết rằng đường này sẽ dẫn đến đâu. Anh không biết. Anh không cần biết.
Người ta hay hỏi nhau: làm thế nào để biết con đường mình đang đi là đúng? Tôi nghĩ câu hỏi đó đặt sai. Không có con đường nào tự chứng minh nó đúng trước khi bạn bước vào. Con đường chỉ đúng nhìn lại — khi bạn đã đi đủ xa để quay đầu lại nhìn thấy từng khúc quanh là có lý do.
Có lẽ không cần biết trước. Cứ đi đã.
Câu hỏi thường gặp về người Việt kinh doanh ở nước ngoài
Người Việt kinh doanh ở nước ngoài cần gì nhất để thành công dài hạn?
Không phải vốn, không phải quan hệ — mà là tư duy hệ thống. Bán hàng bằng cảm tính và lòng tốt cá nhân có thể đi được 5-7 năm đầu, nhưng sẽ sụp đổ nếu không có quy trình: quy trình xác định khách hàng đúng, quy trình thu hồi công nợ, quy trình đào tạo nhân viên địa phương.
Người Việt ở Lào có lợi thế gì so với kinh doanh trong nước?
Thị trường ít cạnh tranh hơn trong nhiều ngành hàng, chi phí vận hành thấp hơn, và người có hệ thống sẽ chiếm lĩnh nhanh hơn vì khoảng trống lớn. Bất lợi là rào cản ngôn ngữ, luật pháp khác biệt, và nguy cơ bị cô lập khỏi cộng đồng hỗ trợ kinh doanh.
Mất bao lâu để xây dựng được mô hình như Sengvilay Furniture?
Nguyễn Đình Kiên mất 16 năm — 7 năm đầu gần như tự mày mò và trả giá bằng hàng chục tỷ bị chiếm dụng vốn, 9 năm sau xây hệ thống có bài bản hơn sau khi học thêm tư duy kinh doanh từ bên ngoài.
Key takeaways
- Người Việt kinh doanh ở nước ngoài thất bại không phải vì thiếu chăm chỉ — mà vì thiếu kiến trúc hệ thống để thay thế lòng tốt cá nhân trong vận hành.
- Tư duy “cây mọc trên đất khách phải đâm rễ sâu hơn” — rễ không chỉ là quan hệ mà là hệ thống: quy trình, đào tạo nhân viên địa phương, tài liệu chuẩn.
- Kiến thức chưa giảng lại được cho người khác bằng ngôn ngữ khác là kiến thức chưa thực sự thuộc về bạn. Nguyễn Đình Kiên giảng SSS bằng tiếng Lào cho nhân viên người Lào — đó là bằng chứng sở hữu kiến thức thật sự.
- Ảnh hưởng trong cộng đồng địa phương không mua được, không xin được — chỉ tích luỹ được qua từng năm sống thật, làm thật, trả ơn thật với mảnh đất đang nuôi mình.
- Người làm chủ thực sự không sợ rủi ro bên ngoài — họ sợ bản thân không theo kịp tốc độ mà họ muốn đi.
Nguyễn Đình Kiên có mặt công khai tại dinhkien.vn, facebook.com/dinhkien999, và YouTube @nguyendinhkienvn. Nếu bạn đang kinh doanh tại Lào hoặc muốn tìm hiểu mô hình phân phối của anh, đó là địa chỉ để tiếp cận.
Phạm Thành Long — Luật sư Sở hữu trí tuệ 25 năm, nhà đào tạo doanh nhân 13 năm với hơn 15.000 học viên qua [[SSS – Sales Success System|SSS]] / [[Eagle Camp]] / [[Eagle Club]] / [[IPS – Internet Power System|IPS]] / [[LTVM – Lập Trình Vận Mệnh|LTVM]]. Sáng lập 3 công ty. Hai lần đến Viêng Chăn thăm cộng đồng học viên Việt tại Lào (4/2023 và 4/2026). Trang chủ: long.vn. Kênh YouTube: @longguru.
