Khi khởi nghiệp kinh doanh, nhiều người thường đặt ra rất nhiều câu hỏi: “Làm thế nào để tăng doanh thu?”, “Làm sao để gia tăng lợi nhuận?”, “Làm sao để có đủ dòng tiền đầu tư và tái đầu tư?”… Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng nhất, nghe có vẻ đơn giản nhưng lại là mấu chốt của nhiều vấn đề, đó là: “Làm kinh doanh bạn chọn lợi nhuận hay tiền?”.
Trong một buổi chia sẻ của Phạm Thành Long, một doanh nhân và diễn giả hàng đầu, ông nhấn mạnh rằng việc phân biệt rõ khái niệm “lợi nhuận” và “tiền” là vô cùng quan trọng. Bạn có thể có lợi nhuận trên sổ sách nhưng lại không có tiền mặt trong tay; ngược lại, đôi khi bạn có thể nhanh chóng xoay được tiền nhưng thực chất hoạt động kinh doanh chưa chắc có lãi. Bài viết này sẽ phân tích sâu về sự khác biệt giữa lợi nhuận và tiền, đồng thời đưa ra các góc nhìn thực tiễn giúp người làm kinh doanh xác định hướng đi đúng đắn cho doanh nghiệp của mình.
1. Lợi nhuận là gì và tiền là gì?
Trước khi bước vào chi tiết, chúng ta cần định nghĩa một cách đơn giản và rõ ràng nhất:
1.1. Lợi nhuận là gì?
- Lợi nhuận là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Khi doanh thu vượt quá chi phí, bạn có lợi nhuận dương.
- Lợi nhuận là con số thường hiển thị trên báo cáo tài chính hoặc sổ sách kế toán.
- Trong nhiều trường hợp, lợi nhuận chỉ là con số “trên giấy” và chưa chắc đã được quy đổi thành tiền mặt ngay.
1.2. Tiền là gì?
- Tiền (hay dòng tiền khả dụng) là phần tài chính thực sự bạn có thể dùng để trả lương, chi trả hóa đơn, tái đầu tư, hoặc làm bất cứ điều gì.
- Tiền thường nằm ở tài khoản ngân hàng, tiền quỹ, hay tiền mặt sẵn có mà bạn có thể rút ra sử dụng ngay.
- Tiền thể hiện tính thanh khoản. Dù lợi nhuận trên báo cáo cao, nếu tiền mặt bằng 0 thì bạn sẽ gặp vô số khó khăn trong việc duy trì hoạt động kinh doanh.
Rất nhiều trường hợp, doanh nghiệp công bố lợi nhuận nhưng không có dòng tiền, dẫn đến tình trạng “lãi giả, lỗ thật” hoặc “lãi trên giấy tờ, không có nổi một đồng tiền mặt”. Đó là lúc chúng ta phải tỉnh táo đặt ra câu hỏi: “Làm kinh doanh bạn chọn lợi nhuận hay tiền?”
2. Phân biệt giữa doanh thu, lợi nhuận và tiền
Để đào sâu hơn, hãy xem xét 3 khái niệm thường bị nhầm lẫn:
- Doanh thu: Tổng số tiền thu được (đã hoặc chưa thực thu) từ việc bán hàng, cung cấp dịch vụ…
- Chi phí: Tất cả các khoản đã hoặc phải trả để duy trì, vận hành hoạt động sản xuất, kinh doanh (mua nguyên liệu, thuê mặt bằng, trả lương nhân viên…).
- Lợi nhuận: Là kết quả sau khi lấy doanh thu trừ đi chi phí. Nếu dương, nghĩa là có lãi; nếu âm, nghĩa là lỗ.
Còn tiền lại phụ thuộc vào thời điểm dòng tiền “chảy” vào túi mình hay “chảy” ra. Bạn có thể có đơn hàng lớn, “hạch toán” ra lợi nhuận, nhưng khách hàng chưa trả tiền ngay thì “trên sổ” lãi to nhưng “trên tay” lại không có đồng nào.
Trong bài chia sẻ của Phạm Thành Long, ông lấy ví dụ rất rõ:
“Khi bạn xuất kho hàng hóa cho đối tác, báo cáo kế toán có thể ghi nhận doanh thu và lợi nhuận. Nhưng nếu đối tác chưa thanh toán ngay, bạn sẽ không có tiền mặt trong tay. Ngược lại, muốn có ngay tiền mặt (như đi vay, hay xin vốn đầu tư), chưa chắc bạn đã có lợi nhuận thật trong hoạt động kinh doanh.”
Thực tế, một doanh nghiệp có quy mô doanh thu lớn nhưng nếu dòng tiền không về kịp thời, họ có thể rơi vào cảnh nợ nần, không có khả năng chi trả cho chi phí vận hành và lương nhân viên.
Xem thêm bài viết: Muốn kinh doanh thành công phải biết 3 chỉ số này
3. Trường hợp doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng không có tiền
3.1. Bán chịu hàng hóa
Một tình huống kinh điển trong kinh doanh sắt thép, vật liệu xây dựng hay bất kỳ ngành hàng nào là bán chịu. Nếu bạn cấp hàng cho khách nhưng họ được nợ vài tháng, trong báo cáo doanh thu đã ghi nhận một khoản thu to, lợi nhuận cũng rất đẹp. Tuy nhiên, tiền thực chưa về, dẫn tới những khó khăn trong việc thanh toán nợ gốc, lãi vay hay chi phí vận hành hàng ngày.
3.2. Tăng tồn kho
Nếu bạn gom hàng với số lượng lớn để được chiết khấu cao, các số liệu kế toán sẽ cho thấy bạn “tiết kiệm” chi phí mua hàng, từ đó lợi nhuận tiềm năng cao hơn. Tuy nhiên, thực tế tiền mặt của bạn lại nằm hết trong đống hàng tồn kho chưa bán được. Bạn có thể đã có lợi nhuận “tiềm năng”, nhưng thanh khoản là con số 0.
3.3. Tái đầu tư quá nhanh
Rất nhiều doanh nhân “hăm hở” lấy số lợi nhuận vừa thu được, cộng thêm tiền dự trữ, rồi tái đầu tư ngay vào dự án mới. Ở góc độ báo cáo, kỳ vọng lợi nhuận tiếp tục tăng. Nhưng bạn lại không có bất kỳ khoản dự phòng tiền mặt nào. Một khi thị trường biến động, khách hàng chậm thanh toán, doanh nghiệp rất dễ rơi vào “vòng xoáy” thiếu tiền trầm trọng.
4. Làm thế nào để có tiền mặt?
Phạm Thành Long đã nêu nhiều cách rất thực tiễn để bạn chủ động gia tăng dòng tiền, kể cả khi lợi nhuận trên sổ sách chưa rõ ràng:
- Vay nợ: Bạn đi vay ngân hàng hoặc nhà đầu tư, tiền sẽ “chảy” về. Song, nếu không khéo, bạn phải trả lãi, gánh nặng nợ có thể khiến lợi nhuận sụt giảm.
- Kêu gọi vốn đầu tư (bán cổ phần): Bằng cách chia sẻ cổ phần, bạn thu được khoản tiền đầu tư lớn mà chưa chắc ảnh hưởng ngay đến lợi nhuận, nhưng lại phải chia sẻ quyền sở hữu doanh nghiệp.
- Xin vốn hỗ trợ: Trong một ví dụ rất hài hước, Phạm Thành Long từng nói: “Nếu tôi xin mỗi người trong hội trường 50 triệu, chỉ cần 20 người là tôi có ngay 1 tỷ đồng.” Đương nhiên, điều này đòi hỏi uy tín và giá trị mà bạn có thể mang lại cho cộng đồng.
- Tối ưu dòng tiền: Giảm thiểu chi phí vận hành, thỏa thuận lại công nợ, rút ngắn thời gian thu tiền… Tất cả giúp bạn có dòng tiền ngay thay vì “chết chìm” trong những khoản phải thu.
Như vậy, tiền mặt không chỉ đến từ lợi nhuận, mà còn đến từ nhiều nguồn khác nhau: vay, gọi vốn, bán tài sản, hay thậm chí là được tặng/cho. Vấn đề là bạn cần nhìn ra bản chất của từng kênh để quyết định chiến lược phù hợp.
5. Tại sao nhiều người vẫn chọn chạy theo doanh thu?
Với khá nhiều doanh nghiệp, doanh thu là “thước đo thành công” phổ biến nhất. Khi doanh thu tăng, họ cảm thấy “có vẻ” kinh doanh đang tốt. Nhưng như Phạm Thành Long chia sẻ, doanh thu chỉ là một con số hữu ích nếu nó đi kèm lợi nhuận và tiền. Đôi khi, chi phí quảng cáo, chi phí lương thưởng, chi phí vận chuyển… đều “ăn” hết lợi nhuận. Doanh thu có thể ngất ngưởng, song tiền mặt chẳng thấy đâu.
Để giải quyết bế tắc này, doanh nghiệp cần định hình lại câu hỏi cốt lõi:
“Mục tiêu của tôi là gì? Tôi muốn lợi nhuận hay tiền? Tôi muốn doanh thu hay muốn thực sự cầm được tiền về túi?”
Câu trả lời hiển nhiên là bạn luôn cần tiền mặt để duy trì cuộc sống, quay vòng vốn, trang trải chi phí, cũng như mở rộng doanh nghiệp. Còn doanh thu “khủng” trên giấy tờ, hay lợi nhuận ước tính, đều không thay thế được việc có tiền mặt sẵn sàng.
6. Chiến lược kinh doanh: Tập trung vào “lợi nhuận hay tiền”
6.1. Xác định ưu tiên: Dòng tiền hay lợi nhuận?
Hãy xếp thứ tự:
- Tiền: Mức độ thanh khoản thực tế.
- Lợi nhuận: Kết quả chênh lệch giữa doanh thu và chi phí.
- Doanh thu: Cơ sở để tính lợi nhuận, nhưng chưa đảm bảo tính thanh khoản.
Nếu mục tiêu của bạn là nhanh chóng có tiền mặt, bạn phải tìm cách rút ngắn công nợ, thương lượng thời gian thanh toán, hoặc tăng cường doanh số bán ngay. Nếu muốn tối ưu lợi nhuận, bạn cần giảm chi phí, cải thiện biên lợi nhuận, tìm thị trường ngách với sức cạnh tranh thấp. Và nếu muốn mở rộng doanh thu, bạn phải quảng bá, mở rộng thị phần, chấp nhận bỏ nhiều chi phí trước mắt.
6.2. Nhảy vào thị trường ngách
Như một vị doanh nhân trong buổi chia sẻ đã băn khoăn: “Biên lợi nhuận trong ngành thép đang giảm, liệu tôi có thể tìm được thị trường ngách không?” Câu trả lời của Phạm Thành Long là: Hãy cân nhắc thử nghiệm nhiều sản phẩm, dịch vụ khác mà thị trường đang cần, thay vì cứ “ôm khư khư” sản phẩm cũ với lợi nhuận thấp.
- Tìm thị trường ngách bằng cách lắng nghe nhu cầu thực tế: Khách hàng đang gặp vấn đề nào cần giải quyết?
- Nhập một lượng nhỏ hàng hóa/dịch vụ mới và kiểm nghiệm thị trường: Bạn có bán được không, lợi nhuận như thế nào, biên lợi nhuận có tốt hơn ngành thép hiện tại không?
- Nếu thành công, mở rộng dần quy mô hoặc thương lượng trở thành nhà phân phối độc quyền, tùy theo chiến lược kinh doanh và tiềm lực vốn.
6.3. Tối ưu chi phí, tránh “đốt tiền” vô tội vạ
Lợi nhuận luôn đến từ việc chi ít hơn thu. Muốn có tiền mặt, bạn càng phải hạn chế chi tiêu quá mức. Không nên tăng doanh thu bằng mọi giá nếu chi phí quảng cáo, chi phí hoạt động bị đội lên quá cao.
7. Bài học từ một câu chuyện thực tế
Trong buổi chia sẻ, một “cô gái dân tộc” đã kể lại câu chuyện kinh doanh của mình. Ban đầu, cô chỉ có ý định bán chuối, nhìn người ta làm gì thì mình làm nấy. Vốn liếng lấy từ xin mẹ, từ vay mượn. Kết quả, cô lao đao khi thị trường bão hòa, rồi lại chạy theo mô hình trồng nhiều hơn, cuối cùng không có dòng tiền dự trữ, công việc sụp đổ, phải làm lại từ đầu.
Sau khi học hỏi về video marketing và hiểu rõ “không quan trọng ta bán gì, quan trọng là khách hàng đang cần gì”, cô chuyển sang bán các bài thuốc dân tộc, các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Nhờ đúng nhu cầu, cô bán ngày càng tốt, tối ưu được dòng tiền và lợi nhuận.
Bài học ở đây là:
- Tập trung vào khách hàng cần gì, không nhất thiết phải “trung thành” với một mặt hàng duy nhất.
- Giải bài toán dòng tiền ngay từ đầu, thu tiền về liên tục, tránh để hàng hóa hay lợi nhuận “tồn kho” trong sổ sách.
- Chịu khó học hỏi, nâng cao kiến thức tài chính và kỹ năng marketing.
8. Các câu hỏi quan trọng cần đặt ra
Hãy luôn tự hỏi bản thân:
- Bạn có chắc mình muốn tăng doanh thu hay tăng lợi nhuận không?
- Nếu có lợi nhuận nhưng chưa có tiền, làm sao xoay vòng vốn?
- Liệu có cách nào nhanh hơn để huy động tiền mà không gây gánh nặng chi phí?
- Bạn có nắm rõ dòng tiền ra vào từng ngày, từng tuần, từng tháng không?
- Thị trường ngách nào hiện đang khát sản phẩm, dịch vụ và có biên lợi nhuận cao?
Bằng cách trả lời rõ ràng, bạn sẽ tự tin định hướng kinh doanh. Đừng để mình rơi vào tình cảnh “có lợi nhuận, không có tiền” vì một khi thanh khoản thấp, doanh nghiệp chỉ cần một cú sốc cũng có thể “ngã ngựa” rất nhanh.
9. Tổng kết: Chọn lợi nhuận hay tiền?
9.1. Cần tiền để duy trì hoạt động
Dù mục tiêu của bạn là gì, đừng quên: tiền mặt là “nhựa sống” của doanh nghiệp. Còn lợi nhuận là kết quả cần hướng tới để phát triển bền vững. Tuy nhiên, nếu chỉ mải chạy theo lợi nhuận mà quên mất dòng tiền, bạn sẽ khó tồn tại lâu dài.
9.2. Tầm quan trọng của kiến thức tài chính
Như Phạm Thành Long đã hỏi, “Bạn đã từng học qua tài chính doanh nghiệp chưa?” Việc tiếp thu kiến thức tài chính cơ bản giúp bạn hiểu cách quản lý dòng tiền, quản trị rủi ro, và phân bổ vốn. Nếu bạn không giỏi tài chính, hãy thuê một kế toán hoặc cố vấn tin cậy để đảm bảo số liệu luôn minh bạch.
9.3. Sự linh hoạt và dám thay đổi
Rất nhiều doanh nhân thành công không nhất thiết chỉ bán một sản phẩm. Họ liên tục khám phá, thử nghiệm thị trường mới, sản phẩm mới, mô hình mới để tìm ra “mỏ vàng” cho doanh nghiệp. Đó cũng là điều Phạm Thành Long thường xuyên nhắc nhở: “Hãy luôn nắm bắt nhu cầu khách hàng và linh hoạt thay đổi”.
10. Lời khuyên từ Phạm Thành Long: Học và hành
“Tôi xây dựng doanh nghiệp để bán nó đi và trở nên giàu có. Những người giàu nhất là những người kinh doanh cái món này.”
Để hiểu rõ cách các doanh nghiệp lớn vận hành, bạn cần:
- Học hỏi từ những khóa đào tạo, chương trình chuyên sâu về kinh doanh, tài chính.
- Trao đổi với những người có kinh nghiệm trong ngành, nhất là những người đã và đang thành công.
- Liên tục thực hành: Xem con số cụ thể, đánh giá khả năng thu tiền về, cân nhắc các phương án tránh tình trạng lợi nhuận “ảo” mà túi rỗng.
Qua những chia sẻ của Phạm Thành Long và các câu chuyện kinh doanh thực tế, ta thấy một bức tranh rõ ràng về việc chọn lợi nhuận hay tiền. Không sai khi nhắm đến lợi nhuận cao, nhưng tiền mặt vẫn là thứ bạn cần bảo toàn và tối ưu trong mọi giai đoạn phát triển doanh nghiệp.
Kết luận
Cuối cùng, hãy nhớ rằng “lợi nhuận hay tiền” không phải là lựa chọn “hoặc – hoặc”, mà là thứ tự ưu tiên và cách tiếp cận khi làm kinh doanh. Một doanh nghiệp thành công cần vừa có lợi nhuận tốt vừa có tiền mặt dồi dào để vận hành. Việc chú trọng quá mức vào lợi nhuận có thể khiến bạn quên mất tính thanh khoản; ngược lại, chỉ chăm chăm lo xoay tiền mà không xây dựng chiến lược tối ưu chi phí và tăng doanh thu có thể khiến doanh nghiệp khó phát triển.
Phạm Thành Long đã tổng kết một cách súc tích:
“Tôi muốn hỏi bạn: Bạn muốn lợi nhuận 1 tỷ hay muốn có 1 tỷ tiền mặt trong tay? Để điều hành doanh nghiệp, điều cốt lõi là phải biết rõ mình đang cần điều gì: dòng tiền, lợi nhuận hay cả hai.”
Làm kinh doanh, hãy tỉnh táo xác định mục tiêu, nắm rõ những con số, và đừng để mình rơi vào cảnh lãi trên sổ nhưng không có nổi một đồng để xoay xở.
Hãy bắt đầu đặt ra câu hỏi chất lượng hơn: “Làm thế nào để tôi có cả lợi nhuận và tiền?” Và từ đó, hoạch định chiến lược rõ ràng, tận dụng mọi nguồn lực để biến ước mơ kinh doanh thành hiện thực.
